Мінскі школьнік Іван Шапараў адказаў на гэтае пытанне мовай музыкі. Яго кампазіцыя, прысвечаная вязням лагера “Шталаг № 352”, лягла ў аснову дакументальнага відэапраекта, які кранае да глыбіні душы. У нотах — боль, памяць і моцнае жаданне аднаго хлопчыка стаць голасам усіх тых, пра каго нельга забываць.
Іван далучыўся да свету музыкі, калі яму было тры гады. Спачатку — дома, пад пяшчотнае гучанне класічных мелодый ды з цацачным піяніна. Потым — на індывідуальных занятках са спецыялістам па музычнай тэрапіі. Педагог адразу заўважыла ў дзіцяці здольнасці. Ужо ў чатыры хлопчык пачаў усур’ёз асвойваць піяніна — і нават у той жа год упершыню выступіў на сцэне.
— Ваня граў, калі яго равеснікі толькі вучыліся гаварыць, — успамінае Вольга Шапарава, маці юнага музыканта. — Мы яго не прымушалі — хутчэй, ад інструмента даводзілася адцягваць.
Сёння ў скарбонцы дасягненняў Івана — перамогі на Мінскім гарадскім адкрытым конкурсе юных піяністаў і кампазітараў “Дэбют-2024” (лаўрэат III ступені), на Рэспубліканскім адкрытым конкурсе юных і маладых кампазітараў імя Ю.У. Семянякі (лаўрэат II ступені), на Міжнародным адкрытым конкурсе класічнай музыкі “Музычны Мір — 2025” у намінацыі “Кампазіцыя” (лаўрэат II ступені). Ваня актыўна ўдзельнічае ў алімпіядах, вывучае кітайскую мову і праяўляе глыбокую цікавасць да гісторыі — гэта захапленне, што становіцца крыніцай натхнення для новых музычных работ.
Сіла настойлівасці
Асобным момантам творчага лёсу нашага героя стаў конкурс маладых кампазітараў у Маскве, што праходзіў у межах міжрэгіянальнага сацыякультурнага праекта з міжнародным удзелам “У імя жыцця”. Юны аўтар праявіў не толькі талент, але і па-сапраўднаму сталую пазіцыю. Хлопчык прадставіў песню на верш А. Твардоўскага “Когда пройдёшь путём колонн…”. Усяго за месяц Ваня здзейсніў, здавалася б, немагчымае: напісаў музыку, самастойна асвоіў прафесійную праграму для набору нот, распрацаваў вакальную партыю пад голас сястры. Імкненне было адно — каб юнака пачулі не толькі як кампазітара, але як асобу, для якой гістарычная памяць — вялікая ўласная каштоўнасць.
— Мы спрабавалі адгаварыць яго ад удзелу, — успамінае Вольга Шапарава. — Занадта мала часу, складаная тэма, шмат тэхнічных цяжкасцей… Прапаноўвалі адкласці на будучы год. У адказ: “Хачу паехаць. Каб мяне пачулі”.
На ўзнагароджанні імя нашага героя доўга не называлі. Здавалася, усё дарма — і надзея згасала. Але ў фінале прагучала галоўнае: гран-пры — Іван Шапараў. Следам — спецыяльны прыз. Кампазіцыя хлопчыка была аркестравана і выканана з удзелам вялікага зводнага хору і прафесійнага аркестра — як паўнавартасны сцэнічны твор.
Мелодыя з мінулага
У Вані заўсёды была глыбокая цікавасць да гісторыі — не як да школьнай дысцыпліны, а як да жывой памяці, крыніцы разваг і эмоцый. Асаблівы адбітак на юнака наклала наведванне Музея подзвігу савецкіх ваеннапалонных — вязняў лагера “Шталаг № 352” на Масюкоўшчыне. Экскурсія стала зыходным пунктам для новай работы — музычнай і даследчай. Наш герой пачаў вывучаць мемуары, архіўныя матэрыялы, шукаць інфармацыю пра тых, чые лёсы былі выкраслены з калектыўнай памяці. Хлопчыка кранула кніга Мікалая Гаўрылава пра 17-гадовага вязня, а яшчэ запіскі жанчын, што працавалі на кухні і ў лазарэце лагера. Так з’явілася задума кампазіцыі “Душа за калючым дротам”. Мелодыя, што нарадзілася з гэтых уражанняў, — без слоў, але з сэнсам. У ёй — страх, холад, голад, вытрыманасць, чалавечая годнасць.
— Хацеў, каб было чуваць, як душа рвецца з-за калючага дроту, — тлумачыць аўтар. — Уяўляў сабе пляц, бруд, снег… І чалавека, які нават у пекле застаўся чалавекам. На ўроках гэтыя пакуты немагчыма выказаць, іх цяжка ўявіць. А значыць, трэба гаварыць на той мове, якую мы, падлеткі, разумеем, — праз музыку і відэа.
Вынікам стаў праект, створаны разам з прыходам храма Узвіжання Крыжа Гасподняга. Настаяцель протаіерэй Алег Кунцэвіч падтрымаў задуму школьніка і даў блаславенне.
— Ідэя фільма ўзнікла пасля візіту Івана ў музей. Юнага аўтара глыбока кранула гісторыя, і ён адразу напісаў музыку. Мы хацелі, каб гаварыў не дарослы, а гаварыла дзіця. Каб не было павучанняў, а толькі шчырае перажыванне. Гэта не проста ініцыятыва — гэта духоўны акт, — лічыць айцец Алег.
У роліку — два вобразы Івана: адзін — хлопчык за раялем, другі — вязень, змучаны, з разбітымі рукамі, але з жывой душой. Кантраст паміж сцэнай і баракам, паміж жыццём і пакутай, свабодай і няволяй надае музыцы асаблівую сілу. Здымкі адбываліся ў музеі, храме і Мінскім музычным каледжы імя М.І. Глінкі. Зараз відэа даступнае на YouTube. Аўтары спадзяюцца, што праект знойдзе сваё месца ў адукацыйных і патрыятычных практыках.
Супраць маўчання
Іван працягвае вучобу, займаецца кампазіцыяй у музычнай школе № 10 імя Я.А. Глебава, удзельнічае ў конкурсах. Але для яго галоўнае не ўзнагароды, а сэнс. У сшытках — дзясяткі чарнавікоў. Юнак марыць зноў паехаць у Маскву, убачыць больш гістарычных мясцін, паступіць у кансерваторыю і пісаць музыку — для фільмаў, аркестраў, людзей. Але ўжо цяпер творчасць хлопчыка гучыць мацней за словы.
— Кожная вуліца Мінска — гэта боль. Але боль, з якім можна жыць, калі гаварыць пра яго, а не маўчаць. Калі ведаеш сваю гісторыю — ты моцны. Калі забываеш — губляеш сябе. А я не хачу губляць. Я хачу памятаць, — кажа Ваня.
Ганна КАЛІНІНА. Фота аўтара і з архіва героя
